Familiebedrijf schenken of vererven? Voorkom fiscale verrassingen

In het kort

Wesselman begeleidt mkb- en familiebedrijven bij bedrijfsopvolging, waarbij fiscale regie vaak het verschil maakt: schenken tijdens leven biedt grip op timing, structuur en de voorwaarden van de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR), terwijl vererven die regie aan het moment van overlijden overlaat. Daarbij moeten bij schenking onder meer de bezitseis, leeftijdseis en voortzettingseis worden gehaald; wie wacht, riskeert dat de onderneming op het moment van overlijden niet meer aan de voorwaarden voldoet en dat belasting uit bedrijfsmiddelen moet worden betaald. De belangrijkste voorwaarden en recente wijzigingen zetten we hieronder op een rij.

Belangrijkste punten

• De BOR stelt volgens Ondernemersplein / Rijksoverheid onder meer als eis dat het bedrijf een actieve, lopende onderneming is, dat de verkrijger bij schenking minimaal 21 jaar is en dat de schenker de onderneming minstens 5 jaar in bezit had.
• Voor ondernemingen verkregen op of na 1 januari 2025 geldt volgens de Belastingdienst een voortzettingstermijn van minstens 3 jaar in plaats van 5 jaar.
• De Wet aanpassing fiscale bedrijfsopvolgingsfaciliteiten 2025 beperkt de BOR en de doorschuifregeling aanmerkelijk belang tot gewone aandelen met een belang van minimaal 5% van het geplaatste kapitaal.
• PwC constateert dat de wijzigingen in 2026 deels een versobering en deels een versoepeling zijn, met een volgende evaluatie voorzien in 2028, 2029 of 2030.
• Aangifte schenkbelasting over een schenking uit 2025 moet vóór 1 maart 2026 bij de Belastingdienst binnen zijn; de aangifte volgt op de schenking, niet andersom.

Waarom loopt fiscale bedrijfsopvolging familiebedrijf binnen de familie vaak anders dan gedacht?

Een dga van een productiebedrijf met 40 medewerkers wil het bedrijf overdragen aan zijn dochter. De aandelen staan al jaren in een holding, er zit een verhuurd bedrijfspand in en een flinke liquiditeitsbuffer. Zijn aanname: de BOR dekt het wel af. De praktijk: alleen het ondernemingsvermogen telt mee, en het pand en de buffer kunnen buiten de faciliteit vallen.

Wesselman ziet bij familiebedrijven dat dit het punt is waarop een overdracht duurder uitpakt dan begroot. Niet omdat de regeling onduidelijk is, maar omdat de structuur jaren geleden is ingericht voor een ander doel: financiering, aansprakelijkheid of pensioen. Bij een fiscale bedrijfsopvolging familiebedrijf moet die structuur opnieuw langs de meetlat.

De Eerste Kamer omschrijft de bedrijfsoverdracht als een belangrijk moment in het bestaan van ondernemingen en stelt dat het bij familiebedrijven vaak gaat om een overdracht van ouders naar kinderen. De BOR en de doorschuifregeling zijn er om te voorkomen dat de continuïteit in gevaar komt door verschuldigde belasting bij reële overdrachten. Dat is geen cadeau, maar een uitzondering met voorwaarden. En die voorwaarden toets je vooraf, niet achteraf bij de aangifte.

Het gaat bovendien om een grote groep ondernemers. Volgens het CBS telde Nederland op 1 januari 2022 ruim 299 duizend familiebedrijven, met een concentratie in onder meer Noord-Brabant.

Wat regel je precies bij een begeleide bedrijfsopvolging?

Een begeleide bedrijfsopvolging is het geheel van fiscale toetsing, structuuraanpassing, waardebepaling en vastlegging waarmee een onderneming binnen de familie overgaat zonder dat de continuïteit onder druk komt.

De fiscale kant

De toetsing begint bij de vraag of de onderneming en de aandelen kwalificeren. Denk aan de bezitseis van de overdrager, de leeftijd van de verkrijger, de vraag welk deel van het vermogen als ondernemingsvermogen telt en of het aandelenbelang na de wijzigingen nog binnen de faciliteit valt. Daarnaast speelt de doorschuifregeling voor de aanmerkelijkbelangheffing in box 2, die naast de schenkbelasting loopt.

De juridische en HR-kant

Een overdracht raakt statuten, aandeelhoudersovereenkomsten, huwelijkse voorwaarden en testamenten. En personeel: een opvolger die intern al jaren meedraait, wordt anders ontvangen dan iemand die van buiten instapt. Wesselman combineert fiscaliteit, juridisch advies en HR-consultancy onder één dak, wat betekent dat de personele kant meeloopt in plaats van erachteraan komt. Wie wil weten wat er in die fase misgaat, vindt praktische aanknopingspunten in de analyse over wat werkt om personeel te behouden na een overname.

Wat de prijs bepaalt

Een vaste prijs bestaat hier niet. De omvang van het traject hangt af van het aantal vennootschappen, de aanwezigheid van vastgoed, of er meerdere kinderen zijn (waarvan sommige niet in het bedrijf werken) en of er nog een structuurwijziging nodig is vóór de bezitstermijn gaat lopen. Dat laatste is meestal de grootste kostenpost, en tegelijk de post die zichzelf het snelst terugverdient.

Zo pak je het aan:

• Zet op één A4 welke vennootschappen er zijn, wie welke aandelen houdt en sinds wanneer.
• Markeer per balanspost of het ondernemingsvermogen of beleggingsvermogen betreft.
• Check of het over te dragen belang gewone aandelen betreft van minimaal 5% van het geplaatste kapitaal.
• Noteer de datum waarop de bezitstermijn is gaan lopen; is die korter dan 5 jaar, dan bepaalt die datum je planning.

Hoe verloopt het traject van eerste gesprek tot overdracht?

1. Inventarisatie. Je levert jaarrekeningen, statuten en de aandeelhoudersstructuur aan. De adviseur brengt in kaart welke delen van het vermogen kwalificeren en welke niet.
2. Fiscale toets. Er wordt getoetst aan de BOR-voorwaarden en de doorschuifregeling, inclusief de bezits- en voortzettingseis. Uitkomst: wel, niet, of pas na aanpassing.
3. Structuurvoorstel. Als de structuur niet aansluit, volgt een voorstel: herstructurering, afsplitsing van vastgoed of aanpassing van het aandelenbelang. Jij kiest, met het tijdpad erbij.
4. Waardering en vastlegging. De onderneming wordt gewaardeerd, de akte wordt voorbereid en de familieafspraken worden vastgelegd, inclusief de positie van kinderen buiten het bedrijf.
5. Uitvoering en aangifte. De overdracht wordt geëffectueerd en de aangifte schenkbelasting wordt ingediend, met een beroep op de faciliteiten. Voor een schenking uit 2025 geldt dat de aangifte vóór 1 maart 2026 binnen moet zijn.
6. Nazorg tijdens de voortzettingstermijn. Gedurende de termijn wordt jaarlijks gecheckt of aan de voortzettingseis wordt voldaan. Een verkoop of staking binnen die periode kan de faciliteit terugdraaien.

Die laatste stap wordt het vaakst overgeslagen. De aangifte is dan ingediend, iedereen is tevreden, en drie jaar later blijkt een bedrijfsonderdeel verkocht dat wél meetelde voor de faciliteit.

Voor welke familiebedrijven is dit traject zinvol, en voor welke niet?

Het past goed bij een dga met een bv-structuur en een kind dat binnen enkele jaren instapt. Ook bij een eigenaar van een IB-onderneming die twijfelt tussen schenken bij leven en regelen via het testament. En bij familiebedrijven met meerdere kinderen, waarvan er één het bedrijf voortzet en de anderen gecompenseerd moeten worden.

Het past minder goed bij een eenmanszaak zonder personeel en zonder noemenswaardig ondernemingsvermogen: daar is een gesprek over de overdracht van klanten en contracten vaak nuttiger dan een fiscaal traject. En bij een onderneming die overwegend belegt in plaats van onderneemt: dan is de BOR simpelweg niet de route, hoe graag je dat ook zou willen.

Schenken of vererven: welke route pakt beter uit?

De vergelijking hieronder is geen tarievenvergelijking (die zijn gelijk), maar een vergelijking op regie en risico.

De contra-intuïtieve uitkomst: de kortere bezitseis bij overlijden maakt vererven op papier soepeler, maar juist daar is de kans het grootst dat de structuur op het beslissende moment niet klopt. Bij schenken kun je een niet-kwalificerende structuur nog repareren, mits je op tijd begint. Bij overlijden is de foto die op dat moment gemaakt wordt, definitief.

Zo pak je het aan:

• Bepaal het gewenste overdrachtsjaar en tel vijf jaar terug: valt die datum in het verleden, dan is de bezitseis geen belemmering.
• Is er in de afgelopen jaren geherstructureerd? Vraag na of daarmee een nieuwe bezitstermijn is gaan lopen.
• Leg vast wie de onderneming voortzet en hoe de andere kinderen worden gecompenseerd, vóór de akte.
• Plan een jaarlijkse check tijdens de voortzettingstermijn in je eigen agenda, niet alleen bij de adviseur.

Welke vragen stel je een adviseur voordat je tekent?

De kwaliteit van een opvolgingstraject blijkt uit de vragen die je adviseur zelf stelt. Deze zes vragen leggen dat snel bloot.

• Welk deel van mijn balans kwalificeert als ondernemingsvermogen en welk deel niet? Een adviseur die dit niet post voor post kan onderbouwen, kan de uitkomst ook niet garanderen.
• Wat gebeurt er als ik binnen de voortzettingstermijn een bedrijfsonderdeel verkoop? Vraag naar een concreet scenario, niet naar de wettekst.
• Hoe borgen jullie de fiscale, juridische en personele kant tegelijk? Losse specialisten die niet met elkaar praten, kosten tijd en creëren gaten.
• Wie is mijn vaste aanspreekpunt en wie neemt over bij afwezigheid? Een opvolgingstraject loopt vaak meerdere jaren.
• Hoe blijven jullie op de hoogte van wijzigingen in de regeling? De aanpassingen per 2026 laten zien dat de regels bewegen.
• Wat kost het traject en waar zit de bandbreedte? Vraag naar de factoren die de prijs opdrijven, niet naar een bedrag.

Dat laatste punt verdient aandacht. De aanpassingen die via de Wet aanpassing fiscale bedrijfsopvolgingsfaciliteiten 2025 en de Eindejaarsregeling 2025 zijn doorgevoerd, pakken volgens PwC deels versoberend en deels versoepelend uit, met een evaluatie die pas rond 2028 tot 2030 wordt verwacht. Een advies uit 2023 is dus niet automatisch nog bruikbaar.

Zo pak je het aan:

• Vraag om een schriftelijke toets aan de BOR-voorwaarden, niet om een mondelinge inschatting.
• Laat expliciet benoemen welke aanname het meeste risico draagt in jouw dossier.
• Vraag of het advies is getoetst aan de regels zoals die in 2026 gelden.
• Spreek af wie de aangifte schenkbelasting indient en op welke datum die klaar moet zijn.

Veelgestelde vragen

Wat is de bedrijfsopvolgingsregeling en wanneer geldt die?

De BOR is een fiscale faciliteit die de schenk- of erfbelasting bij overdracht van ondernemingsvermogen sterk beperkt, zodat de continuïteit van het bedrijf niet in gevaar komt. Volgens Ondernemersplein moet het gaan om een actieve, lopende onderneming, moet de verkrijger bij schenking minimaal 21 jaar zijn en moet de overdrager de onderneming bij schenking minstens 5 jaar in bezit hebben gehad. Beleggingsvermogen valt er in beginsel buiten. Toets daarom eerst per balanspost wat wel en niet kwalificeert.

Wanneer moet ik aangifte schenkbelasting doen over 2025?

De aangiftetermijn voor een schenking uit 2025 loopt tot 1 maart 2026. Je doet aangifte bij de Belastingdienst nadat de schenking heeft plaatsgevonden, ook als je verwacht dat er door een vrijstelling of de BOR weinig of geen belasting verschuldigd is. Bij een beroep op de BOR is de aangifte juist het moment waarop de onderbouwing telt. Zorg dus dat de waardering en de kwalificatie van het vermogen op dat moment al vastliggen.

Hoe lang moet mijn kind het bedrijf voortzetten na de overdracht?

De voortzettingstermijn bedraagt volgens de Belastingdienst minstens 3 jaar voor ondernemingen die op of na 1 januari 2025 zijn verkregen, tegenover 5 jaar daarvoor. Binnen die periode moet de activiteit worden voortgezet; staking of verkoop van een kwalificerend onderdeel kan de faciliteit geheel of deels terugdraaien. Plan daarom een jaarlijkse toets in tijdens die termijn.

Is schenken altijd voordeliger dan vererven?

Niet per definitie. De tarieven voor schenk- en erfbelasting zijn gelijk; het verschil zit in vrijstellingen, timing en de mogelijkheid om de structuur vooraf aan te passen. Schenken geeft regie: je kiest het moment en kunt de bezitseis bewust laten volmaken. Vererven kent een kortere bezitseis, maar geen enkele ruimte om achteraf te repareren. Meer over die afweging staat in de analyse over schenken en erven in het familiebedrijf.

Hoe begeleidt Wesselman een fiscale bedrijfsopvolging familiebedrijf?

Wesselman toetst de structuur aan de actuele BOR- en doorschuifvoorwaarden, brengt ondernemings- en beleggingsvermogen apart in beeld en laat fiscaal, juridisch en HR-advies in één traject meelopen. Specialisten zoals Ruud van Poppel (M&A en bedrijfsovername) en Monique D'Elfant (schenk- en erfbelasting) werken daarbij aan hetzelfde dossier. Het kantoor is gecertificeerd Trusted Family Business Advisor en bedient klanten in Eindhoven, Helmond en Veldhoven.

Conclusie

De belangrijkste beslissing bij een fiscale bedrijfsopvolging familiebedrijf valt jaren vóór de akte: klopt de structuur, en loopt de bezitstermijn al? Wie dat op orde heeft, kan het overdrachtsmoment kiezen. Wie het laat aankomen op overlijden, laat die keuze over aan de omstandigheden.

Drie concrete vervolgstappen: breng de aandeelhoudersstructuur en de bezitsdata in kaart, splits de balans in ondernemings- en beleggingsvermogen, en bepaal het gewenste overdrachtsjaar met vijf jaar terugrekenen. Leg daarnaast vast hoe kinderen buiten het bedrijf worden gecompenseerd, want die afspraak veroorzaakt achteraf de meeste spanning.

Of je onderneming nu in Veldhoven staat of elders: de volgorde is dezelfde. Eerst toetsen, dan structureren, dan pas schenken. Een uitgebreider tijdpad staat in het draaiboek voor het overdragen van een familiebedrijf in 2026.

Over Wesselman

Wesselman is een accountants- en adviesorganisatie die in 1980 werd opgericht en ondernemers ondersteunt bij cruciale zakelijke momenten, van starten en overnemen tot opvolging en compliance. Het kantoor combineert audit, accountancy, belastingadvies, HR, payroll en juridisch advies onder één dak en werkt vanuit Eindhoven, Helmond en Veldhoven voor mkb- en familiebedrijven.