Levenstestament voor de dga: waarom de notaris alleen niet genoeg is

Snelle samenvatting

Wesselman helpt mkb- en familiebedrijven bij opvolging en compliance, en ziet dat een levenstestament voor een dga pas werkt wanneer het aansluit op de statuten, aandeelhoudersovereenkomst en fiscale structuur. In een levenstestament leg je vast wie jouw bevoegdheden uitoefent als je tijdelijk of blijvend niet kunt beslissen, zoals aandeelhoudersrechten, het aanwijzen van een tijdelijke bestuurder, toestemming voor bankzaken en de scheiding tussen privé- en zakelijke belangen; de notaris legt dit vast in een akte en toetst je wilsbekwaamheid. Juist bij die afstemming tussen privé, onderneming en fiscaliteit ontstaan in de praktijk vaak knelpunten.

Belangrijkste punten

• Volgens Notaris.nl (2025) hebben ruim 1,8 miljoen Nederlanders inmiddels een levenstestament laten opstellen, vijftien jaar na de introductie van het document.
• Een bestuurder kan volgens de Ondernemingskamer van het Hof Amsterdam niet via een levenstestament bepalen wie hem opvolgt binnen de vennootschap: bestuurderschap is persoonlijk en loopt via de statuten of de aandeelhoudersovereenkomst (BAA).
• Wél kunnen gevolmachtigden de aandeelhoudersrechten van een dga uitoefenen en in die hoedanigheid een tijdelijke bestuurder benoemen (Joanknecht).
• Een levenstestament van iemand die niet wilsbekwaam is, is nietig; de notaris toetst de wilsbekwaamheid daarom altijd vooraf (KNB-onderzoek).
• Privé- en zakelijke belangen kunnen strijdig zijn en hoeven niet door dezelfde gevolmachtigde te worden behartigd (Hekkelman).

Waarom valt een bv stil als de dga uitvalt?

Wesselman ziet bij mkb- en familiebedrijven dat de fiscale en juridische structuur vaak keurig op orde is voor groei en overdracht, maar niet voor het scenario waarin de dga er van de ene op de andere dag niet meer is om te tekenen. Dat is een ander soort risico: geen belastingclaim, maar stilstand.

Stel je een dga voor van een handelsonderneming met circa 30 medewerkers. Enig aandeelhouder, enig bestuurder. Na een herseninfarct is hij enkele maanden niet aanspreekbaar. De bank blokkeert grote betalingen zonder een geldige volmacht. De jaarrekening moet worden vastgesteld, maar de algemene vergadering bestaat uit één persoon die niet kan beslissen. Een lopend overnametraject staat stil. Niemand handelt kwaadwillend, er is simpelweg niemand bevoegd.

Dit scenario komt terug in dit hele artikel, omdat het de vier pijnpunten blootlegt die dga's structureel onderschatten:

• Betalingsverkeer: banken accepteren doorgaans alleen een volmacht die zij zelf hebben geregistreerd, ook als er een notarieel levenstestament ligt.
• Besluitvorming in de bv: zonder tweede bestuurder ligt de besluitvorming stil zodra de enige bestuurder wegvalt.
• Fiscale deadlines: aangiftes, suppleties en bezwaartermijnen lopen door, ongeacht de gezondheid van de dga.
• Familieverhoudingen: kinderen of partner weten niet wie waarover gaat, wat conflicten uitlokt op het slechtst denkbare moment.

Wat is een levenstestament precies en wat regelt het voor een ondernemer?

Een levenstestament is een notariële akte waarin je vastlegt wie namens jou mag handelen zolang je leeft maar zelf niet meer kunt beslissen, in tegenstelling tot een gewoon testament dat pas werkt na overlijden.

Het document is niet uit theorie ontstaan, maar uit een praktisch ondernemersprobleem. Volgens de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie speelde bij het ontstaan, vijftien jaar geleden, de casus van een dementerende ondernemer die zijn bedrijf wilde verkopen en schenkingen wilde doen, terwijl de kantonrechter dat onder bewind steeds afwees. De onderbewindstelling beschermde hem tegen zichzelf en blokkeerde tegelijk elke zakelijke beslissing.

Welke bevoegdheden horen er minimaal in

Voor een dga gaat het verder dan bankzaken en zorgwensen. Denk aan het uitoefenen van stemrecht op de aandelen, het benoemen en ontslaan van bestuurders, het vaststellen van de jaarrekening, het doen van dividenduitkeringen, het aangaan van financieringen en het ondertekenen van fiscale aangiftes.

Waarom de wilsbekwaamheidstoets bepalend is

De notaris onderzoekt vooraf of je wilsbekwaam bent, omdat een levenstestament van iemand die niet wilsbekwaam is nietig is en de gevolmachtigde dan niet mag optreden. Dat maakt timing kritisch: wachten tot de eerste signalen van cognitieve achteruitgang zichtbaar zijn, is wachten tot het te laat kan zijn.

Waarom één gevolmachtigde vaak te weinig is

Privé- en zakelijke belangen kunnen botsen, en hoeven niet door dezelfde persoon te worden behartigd. Een partner die het gezinsinkomen wil zekerstellen via dividend heeft een ander belang dan een medebestuurder die liquiditeit in de bv wil houden. Splits die rollen bewust.

Praktisch toepassen:

• Benoem gescheiden gevolmachtigden voor privé en onderneming, met een schriftelijk vastgelegde voorrangsregel bij conflict.
• Leg per bevoegdheid vast of die zelfstandig of alleen gezamenlijk mag worden uitgeoefend (denk aan een drempelbedrag voor investeringen).
• Benoem altijd een tweede gevolmachtigde als vervanger, voor het geval de eerste zelf uitvalt of belanghebbende blijkt.
• Laat de wilsbekwaamheidstoets plaatsvinden op een moment dat er geen enkele twijfel over bestaat, dus ruim vóór eventuele klachten.

Waarom is een levenstestament dga bedrijf bij de notaris alleen niet genoeg?

Hier zit de kern van het probleem, en het is contra-intuïtief: hoe zorgvuldiger de notariële akte is opgesteld, hoe groter het risico dat een dga denkt klaar te zijn.

De notaris legt jouw wil vast. Wat de notaris doorgaans niet doet, is toetsen of die wil juridisch en fiscaal uitvoerbaar is binnen jouw specifieke structuur. En daar wringt het op drie punten.

Ten eerste: bestuurderschap kun je niet wegschenken via een volmacht. Uit een uitspraak van de Ondernemingskamer van het Hof Amsterdam volgt dat een bestuurder niet via een levenstestament kan bepalen wie hem opvolgt. Bestuurderschap heeft een persoonlijk karakter; opvolging loopt via de statuten of de aandeelhoudersovereenkomst. Een akte die dit tóch probeert te regelen, geeft schijnzekerheid.

Ten tweede: de omweg die wél werkt, moet je expliciet inbouwen. In een zaak rond een dementerende dga oordeelde de Ondernemingskamer dat de gevolmachtigden wél de aandeelhoudersrechten konden uitoefenen en in die rol zelf een tijdelijke bestuurder konden aanwijzen. Dat werkt alleen als de volmacht dat aandeelhoudersstemrecht ondubbelzinnig benoemt én de statuten die benoeming toestaan zonder aanvullende drempels.

Ten derde: de statuten blijven vaak ongewijzigd. Veel bv-statuten van vóór de Flex-bv bevatten een beletregeling die verwijst naar de algemene vergadering, precies het orgaan dat bij een enig aandeelhouder is uitgeschakeld. Het levenstestament verwijst dan naar een mechanisme dat niet functioneert.

Daar komt de fiscale laag bij. Uitstel van dividend, een stilgevallen schenkingsprogramma of een bedrijfsopvolging die pauzeert, raken direct aan de bedrijfsopvolgingsregeling en de aanmerkelijkbelangclaim. Wie zijn estate planning niet uitstelt tot 2027, moet dezelfde vraag stellen over het scenario van uitval.

Hoe stem je levenstestament, statuten en aandeelhoudersovereenkomst op elkaar af?

De werkwijze die in de praktijk het beste standhoudt, is de omgekeerde volgorde: begin niet bij de akte, maar bij de bevoegdheden. Wesselman werkt bij dit soort vraagstukken vanuit de vraag welke besluiten in de eerste drie maanden na uitval genomen moeten worden, en pas daarna wie die mag nemen en in welk document dat thuishoort.

In vijf stappen:

1. Inventariseer de besluiten. Loop een kwartaal aan bestuursbesluiten na. Wat tekende jij persoonlijk? Bankmutaties, aangiftes, arbeidsovereenkomsten, huurcontracten, leveranciersafspraken.
2. Wijs per besluit een orgaan aan. Bestuur, aandeelhouder of privépersoon? Deze splitsing bepaalt of iets in de statuten, de aandeelhoudersovereenkomst of het levenstestament hoort.
3. Toets de statuten op de beletregeling. Staat er een werkbare regeling voor ontstentenis of belet van de enige bestuurder? Zo niet, dan is een statutenwijziging doorgaans effectiever dan een uitgebreidere volmacht.
4. Laat de akte passeren. Nu pas naar de notaris, met een uitgewerkte lijst bevoegdheden in plaats van een standaardmodel.
5. Registreer en informeer. Meld de volmacht bij de bank, de accountant en de gevolmachtigden zelf. Een akte in een kluis die niemand kent, werkt niet.

Terug naar de handelsonderneming met 30 medewerkers: was daar vooraf een tweede bestuurder benoemd met beperkte bevoegdheid, plus een volmacht op het aandeelhoudersstemrecht, dan had de bv de jaarrekening kunnen vaststellen en de bank kunnen bedienen zonder gang naar de rechter. Het verschil zit niet in de akte, maar in de afstemming eromheen.

Praktisch toepassen:

• Vraag je accountant om de lijst met besluiten die de afgelopen twaalf maanden alleen door jou zijn getekend.
• Check of je statuten een beletregeling kennen die werkt zonder functionerende algemene vergadering.
• Leg vast welke gevolmachtigde de aandeelhoudersrechten uitoefent, apart van wie de privézaken doet.
• Laat de fiscale gevolgen van uitgesteld dividend en een gepauzeerd schenkingsplan doorrekenen, inclusief effect op de bedrijfsopvolgingsregeling.

Hoe houd je een levenstestament actueel bij wijzigende wet- en regelgeving?

Een levenstestament is geen eenmalige actie. Structuren wijzigen, kinderen treden toe, een holding wordt bijgeplaatst. En de regels bewegen mee: van de aangekondigde aanscherping van de youngtimerregeling per 1 januari 2027 tot het rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst bij uurtarieven onder de 38 euro. Elk van die wijzigingen kan de bevoegdheden raken die je gevolmachtigde nodig heeft.

Een praktische vuistregel: beoordeel de akte bij elke structuurwijziging en verder doorgaans elke drie tot vijf jaar. Koppel dat aan een moment dat er toch al is, zoals de bespreking van de jaarrekening. Dezelfde discipline die nodig is om als werkgever compliant te blijven met de loonregels geldt hier: niet reageren op incidenten, maar vaste toetsmomenten inbouwen.

Praktisch toepassen:

• Zet een terugkerend agendapunt bij de jaarrekeningbespreking: zijn de gevolmachtigden nog de juiste personen?
• Actualiseer de akte binnen drie maanden na elke structuurwijziging, echtscheiding of toetreding van een kind tot de onderneming.
• Bewaar een actueel overzicht van bankvolmachten, inloggegevens en contactpersonen buiten de akte, en vertel de gevolmachtigde waar dat ligt.
• Toets bij elke belangrijke fiscale wetswijziging of de bevoegdheden in de volmacht nog toereikend zijn.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een levenstestament en een gewoon testament?

Werking tijdens leven is het onderscheid. Een gewoon testament regelt wat er na je overlijden met je vermogen gebeurt, een levenstestament regelt wie namens je handelt zolang je leeft maar zelf niet kunt beslissen. Voor een dga zijn beide nodig: het ene voorkomt bestuurlijke stilstand, het andere regelt de vererving van de aandelen. Ze moeten inhoudelijk op elkaar aansluiten, anders ontstaat er strijd tussen gevolmachtigde en erfgenamen.

Kan ik in mijn levenstestament vastleggen wie mij als bestuurder opvolgt?

Nee, niet rechtstreeks. Uit rechtspraak van de Ondernemingskamer volgt dat bestuurderschap een persoonlijk karakter heeft en dat opvolging via de statuten of een aandeelhoudersovereenkomst loopt. Wat wél kan: je gevolmachtigde de bevoegdheid geven om jouw aandeelhoudersrechten uit te oefenen, waarna die als aandeelhouder een tijdelijke bestuurder benoemt. Controleer daarvoor of je statuten die benoeming zonder extra drempels toestaan.

Wanneer moet ik als dga een levenstestament opstellen?

Zolang je onbetwist wilsbekwaam bent. Een levenstestament van iemand die niet wilsbekwaam is, is nietig, en de notaris toetst dat vooraf. Praktisch betekent dit: regel het bij een structuurwijziging, bij het aangaan van een grote financiering of bij de start van een opvolgingstraject, niet bij de eerste gezondheidsklachten. Een traject van intake tot passeren duurt doorgaans enkele weken.

Hoeveel Nederlanders hebben inmiddels een levenstestament?

Ruim 1,8 miljoen, vijftien jaar na de introductie, aldus Notaris.nl (2025). Dat aantal groeit, maar het zegt niets over de kwaliteit van de afstemming met statuten en aandeelhoudersovereenkomst. In de praktijk blijkt die aansluiting bij ondernemers vaker het knelpunt dan het ontbreken van de akte zelf.

Hoe helpt Wesselman bij een levenstestament voor de dga?

Als aanvulling op de notaris, niet als vervanging. Wesselman toetst of de bevoegdheden in de akte aansluiten op de statuten, de aandeelhoudersovereenkomst en de fiscale structuur, met specialisten voor estate planning en schenk- en erfbelasting en voor bedrijfsopvolging onder één dak. Voor ondernemers in Helmond, Eindhoven en Veldhoven wordt dat doorgaans gecombineerd met de reguliere jaarrekeningbespreking, zodat de akte actueel blijft. Meer hierover staat bij de expertise schenk- en erfbelasting.

Conclusie

Een levenstestament dga bedrijf is geen document dat je afvinkt bij de notaris en vervolgens vergeet. De akte legt je wil vast, maar of die wil uitvoerbaar is, hangt af van je statuten, je aandeelhoudersovereenkomst en je fiscale structuur. Bestuurderschap kun je niet via een volmacht doorgeven; aandeelhoudersrechten wel, mits expliciet benoemd.

Begin daarom niet bij de akte maar bij de besluiten: welke handtekeningen zet alleen jij, en wat gebeurt er als die drie maanden uitblijven? Loop je statuten na op een werkbare beletregeling, splits privé- en zakelijke gevolmachtigden en registreer de volmacht bij je bank. Of je nu in Helmond onderneemt of elders: de volgorde is hetzelfde, en de kosten van te laat beginnen zijn dat ook.

Over Wesselman

Wesselman is een accountants- en adviesorganisatie die ondernemers ondersteunt bij cruciale zakelijke momenten, van starten of overnemen tot personeelsvraagstukken en fiscale compliance. De dienstverlening omvat audit, accountancy, belastingadvies, HR en juridisch advies onder één dak, voor mkb- en familiebedrijven in de regio Eindhoven, Helmond en Veldhoven.