Schenken of erven in 2026: wat is fiscaal voordeliger?

Het korte antwoord

De vraag wat schenken of erven belasting kost en welke route voordeliger is, hangt niet af van het tarief: dat is voor schenk- en erfbelasting gelijk. Het verschil zit in vrijstellingen, timing en de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR). Voor privévermogen is gespreid schenken vaak gunstiger, omdat je jaarlijkse vrijstellingen meerdere keren gebruikt. Voor ondernemingsvermogen kan erven juist voordeliger zijn: bij vererving geldt volgens de Belastingdienst een bezitstermijn van minstens 1 jaar voor de erflater, tegen 5 jaar bij schenken, en geen minimumleeftijd voor de verkrijger.

Belangrijkste punten

• Volgens het tariefblad 2026 van de Belastingdienst bedraagt de erfbelastingvrijstelling voor een gehuwde of geregistreerde partner € 828.035, voor kinderen en kleinkinderen € 26.230 en voor ouders € 62.110.
• Bij schenken via de BOR moet de verkrijger minstens 21 jaar zijn en de schenker 5 jaar eigenaar; bij vererving geldt geen leeftijdsgrens en 1 jaar bezit (Belastingdienst).
• Per 2026 beperkt het kabinet de toegang tot BOR en doorschuifregeling tot gewone aandelen met een belang van minimaal 5% van het geplaatste kapitaal (Rijksoverheid).
• Nieuw per 1 januari 2026: schenkingen binnen 180 dagen voor het overlijden worden alleen nog via de erfbelasting belast, dus geen dubbele aangifte meer.
• Overdrachtsbelasting 2026 loopt vaak mee als er vastgoed of grond in het vermogen zit: bouwgrond met woonbestemming valt volgens Hof 's-Hertogenbosch (2026) niet onder het lage woningtarief.

Waarom pakt de rekening bij vermogensoverdracht zo vaak anders uit dan verwacht?

Wat Wesselman herhaaldelijk tegenkomt bij familiebedrijven en vermogende ondernemersgezinnen: de vraag komt binnen als rekensom ("wat kost schenken versus erven?"), maar blijkt een structuurvraag. Klopt de fiscale structuur nog, of laat je geld liggen? Dat is de echte kwestie.

Neem het gangbare beeld. Een dga van rond de 60, aandelen in een holding, een bedrijfspand in een aparte vennootschap, twee kinderen waarvan één in het bedrijf werkt. De aanname is meestal: schenken is goedkoper, want dan gebruik je vrijstellingen vaker. Voor spaargeld klopt dat vaak. Voor de aandelen niet automatisch.

Want zodra ondernemingsvermogen in het spel is, verschuift het zwaartepunt naar de BOR. En de BOR stelt bij schenken zwaardere eisen dan bij vererven. Dat betekent dat schenken of erven belasting-technisch pas te vergelijken is nadat je weet welk deel van het vermogen als ondernemingsvermogen kwalificeert en welk deel niet.

Daar zit ook het pijnlijke deel: beleggingsvermogen in de holding, verhuurd vastgoed en overtollige liquiditeiten kwalificeren doorgaans niet. Wie die splitsing niet maakt, rekent met een vrijstelling die er niet is. Precies deze ontrafeling gaat vooraf aan elk advies over schenk- en erfbelasting, en het is de reden dat opvolging en personeelscontinuïteit vaak in één traject landen, zoals ook blijkt uit de praktijkervaring rond personeel behouden na een overname.

Wat gelden in 2026 als de belangrijkste regels voor schenk- en erfbelasting?

De schenk- en erfbelasting kennen dezelfde tariefschijven en dezelfde tariefgroepen, maar verschillende vrijstellingen en verschillende voorwaarden voor de bedrijfsopvolgingsregeling. Dat is de kern die je moet vasthouden.

Vrijstellingen: het onderscheid dat de uitkomst kantelt

Volgens het tariefblad 2026 van de Belastingdienst is de partnervrijstelling in de erfbelasting € 828.035, terwijl kinderen en kleinkinderen op € 26.230 zitten en ouders op € 62.110. Bij schenken werkt het anders: daar gebruik je een jaarlijkse vrijstelling die je in principe elk kalenderjaar opnieuw benut. Over een reeks jaren telt dat op, zonder dat de tariefschijven vollopen.

BOR: de voorwaarden verschillen per route

De BOR zorgt ervoor dat je volgens de Belastingdienst minder of geen erf- of schenkbelasting betaalt over de waarde van de onderneming, mits die wordt voortgezet. Maar de toegangseisen lopen uiteen: bij schenken minstens 21 jaar en 5 jaar bezit bij de schenker, bij vererving geen minimumleeftijd en 1 jaar bezit bij de erflater.

Dat verschil is bepalend voor gezinnen met jonge kinderen of met een recent geherstructureerde holding. Wie in 2024 een bedrijfsstructuur heeft omgezet en in 2026 wil schenken, loopt tegen de bezitstermijn aan.

180 dagen: minder papierwerk, geen fiscaal voordeel

Per 1 januari 2026 geldt een aangepaste 180-dagenregeling: overlijdt de schenker binnen 180 dagen na een schenking, dan wordt die schenking alleen nog via de erfbelasting belast, waardoor een dubbele aangifte niet meer nodig is. Handig administratief, maar let op: het is geen route om alsnog voordeel te halen uit een laatste schenking.

Zelf aan de slag:

• Splits je balans in ondernemingsvermogen en beleggingsvermogen, en zet per post op papier waarom die kwalificatie klopt
• Check de bezitstermijn: is de huidige structuur minder dan 5 jaar oud, dan is schenken via de BOR doorgaans nog niet mogelijk
• Controleer de leeftijd van elke beoogde verkrijger tegen de 21-jaarsgrens bij schenken
• Leg vast of vastgoed in de structuur zit, omdat overdrachtsbelasting 2026 dan een aparte rekening oplevert

Welke ontwikkelingen veranderen de afweging rond schenken of erven belasting?

Trend 1: BOR-toegang wordt smaller
Het kabinet beperkt per 2026 de toegang tot BOR en doorschuifregeling tot gewone aandelen met een minimaal belang van 5% van het geplaatste kapitaal, mede om oneigenlijk gebruik zoals rollatorinvesteringen en dubbel-BOR tegen te gaan (Rijksoverheid). Voor families die aandelen over veel neven en nichten hebben verspreid, kan dat betekenen dat een deel van de verkrijgers buiten de regeling valt.

Trend 2: administratieve vereenvoudiging, geen tariefverlichting
De nieuwe 180-dagenregeling schrapt de dubbele aangifte. Het patroon is duidelijk: de wetgever vereenvoudigt de uitvoering en snijdt gelijktijdig in de uitzonderingen. Reken dus niet op nieuwe ruimte, maar op scherpere handhaving van bestaande voorwaarden.

Trend 3: vermogensoverdracht wordt beter gemeten
Het CBS onderzoekt vermogensoverdrachten via nalatenschappen, verkrijgingen en schenkingen op basis van aangiftegegevens van de Belastingdienst, met cijfers vanaf 2007. Betere statistiek betekent in de praktijk vaak betere risicoselectie bij controle.

Trend 4: vastgoed in de familiestructuur wordt duurder om te schuiven
Bij grond en panden telt overdrachtsbelasting 2026 mee. Hof 's-Hertogenbosch bevestigde in 2026 dat bouwgrond met woonbestemming niet als woning kwalificeert, waardoor het algemene tarief geldt. Dat raakt families die kavels of ontwikkelposities binnen de generatie doorschuiven, precies het terrein waar het onderscheid tussen btw en overdrachtsbelasting bij vastgoed de rekening bepaalt.

Trend 5: rechtspraak straft constructies af, ook bij goede bedoelingen
De zogenoemde jojo-toedeling laat dat scherp zien: eerst alleen eigenaar, dan samen, daarna weer alleen. In een zaak bij Rechtbank Noord-Nederland moest de verkrijger opnieuw € 18.735 overdrachtsbelasting betalen, ook al was eerder al belasting over dezelfde woning betaald. De rechter erkende de inbreuk op het eigendomsrecht, maar zag geen ruimte om dat zelf te herstellen.

Wat betekent dit concreet voor een familiebedrijf met vastgoed en aandelen?

Stel, een dga bij een middelgroot familiebedrijf met circa 40 medewerkers wil binnen twee jaar terugtreden. In de holding zit een deelneming, een bedrijfspand en een beleggingsportefeuille. Eén kind wil de onderneming voortzetten, het andere niet.

De rekensom valt dan uiteen in drie stromen. Voor de aandelen bepaalt de BOR de uitkomst, en daar telt de bezitstermijn. Voor het pand telt overdrachtsbelasting 2026 mee bij een overdracht naar de volgende generatie. Voor de beleggingsportefeuille geldt geen BOR, en daar is gespreid schenken over meerdere jaren doorgaans de rustigste route.

De niet-fiscale kant weegt zwaarder dan de tabel suggereert. Een overdracht die fiscaal optimaal is maar de zeggenschap te vroeg verschuift, kost een familiebedrijf meer dan het bespaart. Daarom hoort dit gesprek bij het versterken van de organisatie: governance, rolverdeling en het moment waarop het overnemende kind daadwerkelijk kan leiden.

De contra-intuïtieve conclusie: voor het ondernemingsdeel is wachten soms fiscaal gunstiger dan schenken, terwijl de meeste families er automatisch van uitgaan dat schenken beter is. Wat de balans meestal alsnog naar schenken kantelt, is niet de belasting, maar de zekerheid: bij schenken bepaal je zelf het moment, de voorwaarden en de begeleiding. Bij erven bepaalt de kalender dat.

Hoe leg je de keuze tussen schenken en erven vast zonder later verrassingen?

Begin met de inventarisatie, niet met de rekensom. In de praktijk ontstaat de meeste schade doordat het testament, de aandeelhoudersovereenkomst en de schenkingsakten los van elkaar zijn opgesteld, soms jaren na elkaar, door verschillende adviseurs.

1. Breng het vermogen in kaart per categorie: aandelen, vastgoed, liquiditeiten, privébezit. Zet per post de fiscale kwalificatie erbij.
2. Toets de BOR-voorwaarden per verkrijger: leeftijd, belang in geplaatst kapitaal, voortzettingsintentie.
3. Check de bezitstermijn tegen je gewenste tijdlijn: 5 jaar bij schenken, 1 jaar bij vererven volgens de Belastingdienst.
4. Reken de vastgoedcomponent apart door, inclusief overdrachtsbelasting en eventuele btw-gevolgen.
5. Leg de uitkomst juridisch vast in testament, huwelijkse voorwaarden en aandeelhoudersafspraken, in één ronde.
6. Herijk elke twee jaar, of eerder bij wetswijzigingen en bij een herstructurering.

Dat laatste punt wordt structureel onderschat. Wetgeving rond schenken of erven belasting beweegt jaarlijks, en een plan uit 2022 kan in 2026 op de bezitstermijn stranden. Meer achtergrond staat in de analyse over schenken en erven in het familiebedrijf.

Zelf aan de slag:

• Zet de datum van je laatste herstructurering op papier en tel er 5 jaar bij op: dat is je vroegste BOR-schenkmoment
• Vraag na of alle beoogde verkrijgers gewone aandelen krijgen met minimaal 5% belang
• Controleer of je testament nog verwijst naar een vennootschapsstructuur die nog bestaat
• Plan één sessie waarin fiscalist, jurist en accountant samen aan tafel zitten, niet drie losse gesprekken

Veelgestelde vragen

Is schenken altijd voordeliger dan erven?

Nee. Schenk- en erfbelasting hebben dezelfde tarieven, dus het voordeel komt uit vrijstellingen en timing. Voor privévermogen levert gespreid schenken doorgaans winst op omdat je de jaarlijkse vrijstelling meerdere keren gebruikt. Voor ondernemingsvermogen kan vererven gunstiger zijn, omdat de bezitstermijn daar 1 jaar is tegen 5 jaar bij schenken.

Hoe hoog is de erfbelastingvrijstelling in 2026?

Volgens het tariefblad 2026 van de Belastingdienst geldt € 828.035 voor een gehuwde of geregistreerde partner, € 26.230 voor kinderen en kleinkinderen en € 62.110 voor ouders. Boven die grens loopt het tarief op per tariefgroep. Reken dus eerst uit hoeveel er per verkrijger boven de vrijstelling uitkomt voordat je een route kiest.

Wat verandert er per 1 januari 2026 aan schenkingen kort voor overlijden?

De 180-dagenregeling is aangepast. Overlijdt de schenker binnen 180 dagen na een schenking, dan wordt die schenking alleen nog via de erfbelasting belast. Dat scheelt een dubbele aangifte, maar het levert geen extra vrijstelling of lager tarief op. Beschouw het als vereenvoudiging, niet als planningsruimte.

Wie helpt bij het doorrekenen van BOR en testament in één traject?

Zoek een adviseur die fiscaliteit, juridische vastlegging en bedrijfsopvolging combineert. Bij Wesselman ligt dat bij specialisten met een eigen vakgebied, waaronder Monique D'Elfant voor estate planning en schenk- en erfbelasting en Ruud van Poppel voor bedrijfsovername. Vraag altijd of het testament, de aandeelhoudersovereenkomst en het schenkingsplan in dezelfde ronde worden getoetst.

Geldt de BOR ook als er vastgoed in de holding zit?

Alleen voor het deel dat als ondernemingsvermogen kwalificeert. Verhuurd vastgoed en beleggingsposities vallen doorgaans buiten de regeling, waardoor over dat deel gewoon schenk- of erfbelasting verschuldigd is. Komt er ook een eigendomsoverdracht van grond of panden bij, dan speelt overdrachtsbelasting 2026 apart mee. Laat de balans daarom per post kwalificeren voordat je een bedrag noemt.

Conclusie

De vraag wat schenken of erven belasting kost en welke route voordeliger is, laat zich niet in één percentage beantwoorden. Het antwoord volgt uit de samenstelling van je vermogen, de bezitstermijn, de leeftijd van de verkrijgers en de vraag of de BOR-toegang na de beperking tot 5%-belangen nog open staat.

Drie stappen zijn nu concreet: kwalificeer je balans per post, tel 5 jaar op bij de datum van je laatste herstructurering, en toets of je testament nog past bij de huidige structuur. Doe dat vóór je een schenkingsafspraak vastlegt, niet erna.

Voor ondernemersgezinnen in Veldhoven, Eindhoven en Helmond geldt dezelfde nuchtere regel: de fiscale route volgt uit de bedrijfsstructuur, niet omgekeerd. Wie beide in één traject beoordeelt, met begeleiding zoals Wesselman die voor familiebedrijven inricht, voorkomt dat een goedbedoelde schenking later een naheffing wordt.

Over Wesselman

Wesselman is een accountants- en adviesorganisatie, opgericht in 1980, met kantoren in Eindhoven, Helmond en Veldhoven. De organisatie ondersteunt mkb- en familiebedrijven bij cruciale ondernemersmomenten, van starten en overnemen tot opvolging en compliance, en combineert audit, accountancy, belastingadvies, HR, payroll en juridisch advies onder één dak. Ook particuliere cliënten kunnen er terecht voor estate planning en schenk- en erfbelasting.